Dünyanın ən ekstremal 10 yeri: Burada təbiət insanı heyrətləndirir

Yer kürəsi yalnız yaşıl meşələrdən, mavi okeanlardan və sakit vadilərdən ibarət deyil. Planetimizin elə yerləri var ki, orada temperatur, yüksəklik, təzyiq, quruluq və ya təbii şərait insan həyatı üçün son dərəcə çətinlik yaradır. Bəzilərində su demək olar ki, yoxdur, bəzilərində isə temperatur insan orqanizmi üçün təhlükəli həddə çatır.

Bu məqalədə dünyanın ən ekstremal 10 yerinə nəzər salırıq. Hər biri Yer kürəsinin nə qədər müxtəlif və heyrətamiz olduğunu göstərən təbii nümunədir.

1. Antarktida – dünyanın ən soyuq qitəsi

Antarktida Yer kürəsinin ən soyuq, ən küləkli və ən quraq qitəsidir. Qitənin böyük hissəsi qalın buz təbəqəsi ilə örtülüb.

Burada qeydə alınmış ən aşağı temperatur -89,2°C-dir. Bu göstərici 1983-cü ildə Vostok stansiyasında ölçülüb.

Antarktidanın maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, dünyanın ən böyük buz ehtiyatlarının yerləşdiyi bu ərazi eyni zamanda planetin ən quru bölgələrindən biridir. Qitənin bəzi hissələrinə illərlə demək olar ki, yağıntı düşmür.

2. Atakama səhrası – dünyanın ən quraq yerlərindən biri

Cənubi Amerikanın Çili ərazisində yerləşən Atakama səhrası planetin ən quraq bölgələrindən biridir.

Səhranın bəzi hissələrində illərlə əhəmiyyətli yağış qeydə alınmaya bilər. Bu səbəbdən Atakama bəzən Marsın səthinə bənzədilir.

Buradakı qeyri-adi şərait yalnız turistləri deyil, alimləri də cəlb edir. NASA və digər tədqiqatçılar Atakamanın son dərəcə quru torpağını Mars şəraitinin öyrənilməsi üçün təbii laboratoriya kimi araşdırıblar.

3. Ölüm Vadisi – ekstremal istiliyin ünvanı

ABŞ-ın Kaliforniya ştatında yerləşən Ölüm Vadisi dünyanın ən isti bölgələrindən biri kimi tanınır.

1913-cü ildə burada 56,7°C temperatur qeydə alınıb. Bu göstərici uzun müddət Yer kürəsində hava temperaturunun ən yüksək rəsmi ölçülərindən biri kimi qəbul edilir.

Vadinin adı da təsadüfi deyil. Ərazinin çox aşağı yüksəklikdə yerləşməsi, quraqlıq və güclü günəş şüaları burada ekstremal istilik şəraiti yaradır.

4. Everest – dünyanın ən yüksək nöqtəsi

Dəniz səviyyəsindən təxminən 8 849 metr yüksəklikdə yerləşən Everest Yer kürəsinin ən yüksək dağıdır.

Burada əsas təhlükə yalnız soyuq deyil. Hündürlük artdıqca atmosferdə oksigenin miqdarı azalır. Buna görə insan orqanizmi yüksəkliyə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə bilər.

Everestə qalxmaq böyük fiziki hazırlıq, xüsusi avadanlıq və ciddi planlaşdırma tələb edir. Dağın zirvəsinə gedən yol təbiətin insan qarşısında qoyduğu ən çətin sınaqlardan biri hesab olunur.

5. Mariana çökəkliyi – okeanın ən dərin nöqtəsi

Yer səthinin ən yüksək nöqtəsindən okeanın ən dərin nöqtəsinə keçmək istəsəydik, qarşımıza tamamilə başqa bir dünya çıxardı.

Mariana çökəkliyinin Çellencer dibi adlanan hissəsi təxminən 11 kilometr dərinliyə çatır. Buradakı su təzyiqi okean səthindəki təzyiqdən yüzlərlə dəfə yüksəkdir.

İnsan üçün belə dərinlikdə yaşamaq mümkün deyil. Buna görə Mariana çökəkliyinin araşdırılması xüsusi hazırlanmış sualtı aparatların köməyi ilə həyata keçirilir.

6. Dallol – Yer kürəsinin ən ekstremal landşaftlarından biri

Efiopiyanın Danakil çökəkliyində yerləşən Dallol qeyri-adi rəngləri və sərt təbii şəraiti ilə seçilir.

Burada duz yataqları, isti bulaqlar və müxtəlif minerallarla zəngin sahələr bir-birinə qarışır. Ərazidə yüksək temperatur və vulkanik aktivlik şəraiti daha da çətinləşdirir.

Dallolun rəngli mənzərələri ilk baxışda yadplanetli səthini xatırladır. Lakin bu qeyri-adi görüntülər Yer kürəsində gedən mürəkkəb geoloji və kimyəvi proseslərin nəticəsidir.

7. Danakil çökəkliyi – istinin və quraqlığın hökm sürdüyü ərazi

Efiopiyanın şimal-şərqində yerləşən Danakil çökəkliyi dünyanın ən isti və ən sərt yaşayış mühitlərindən biri kimi tanınır.

Ərazi dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir və burada temperatur çox yüksək ola bilər. Vulkanlar, duz düzənlikləri və kükürd yataqları mənzərəni tamamilə fərqli göstərir.

Bura insanların gündəlik həyatda təsəvvür etdiyi səhradan çox uzaqdır. Danakil təbiətin ekstremal şəraitdə belə necə dəyişə bildiyini göstərən nadir yerlərdəndir.

8. Oymyakon – yaşayış olan ən soyuq məntəqələrdən biri

Rusiyanın Yakutiya bölgəsində yerləşən Oymyakon dünyanın ən soyuq daimi yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur.

Burada qış temperaturu -50°C-dən aşağı düşə bilər. Tarixi ölçmələrdə isə daha aşağı temperatur göstəriciləri qeydə alınıb.

Belə şəraitdə gündəlik həyat ciddi şəkildə dəyişir. Avtomobillərin işə salınması, suyun donmasının qarşısının alınması və açıq havada işləmək burada adi həyatın böyük problemlərinə çevrilir.

9. Salar de Uyuni – göyə çevrilən nəhəng duz səhrası

Boliviyada yerləşən Salar de Uyuni dünyanın ən böyük duz düzənliyidir. Sahəsi təxminən 10 000 kvadrat kilometrdir.

Yağışdan sonra səthin üzərində nazik su təbəqəsi yarandıqda düzənlik nəhəng güzgüyə çevrilir. Göy və buludların əksi yer səthi ilə birləşir və insanın harada dayandığını anlamaq çətinləşir.

Bu qeyri-adi mənzərə Salar de Uyuni-ni dünyanın ən məşhur təbii görməli yerlərindən birinə çevirib.

10. Son Doong mağarası – yerin altında nəhəng dünya

Vyetnamda yerləşən Son Doong dünyanın ən böyük məlum mağara sistemlərindən biridir.

Mağaranın bəzi hissələri o qədər böyükdür ki, onların daxilində öz hava axınları, çaylar və bitki örtüyü formalaşa bilir.

Son Doong göstərir ki, ekstremal təbiət yalnız yüksək dağlarda və səhralarda deyil. Bəzən Yer kürəsinin ən heyrətamiz dünyalarından biri səthin bir neçə yüz metr altında gizlənir.

Təbiətin ekstremal sərhədləri

Antarktidanın buzlaqlarından Atakamanın quraqlığına, Everestin yüksəkliyindən Mariana çökəkliyinin qaranlıq dərinliklərinə qədər bu yerlərin hər biri planetimizin fərqli üzünü göstərir.

İnsan Yer kürəsinin böyük hissəsini araşdırsa da, təbiətin hələ də tam öyrənilməmiş çoxlu sirləri var. Ekstremal ərazilər bizə bir həqiqəti xatırladır: Yer kürəsi düşündüyümüzdən daha müxtəlif, daha sərt və daha möhtəşəmdir.

Bəlkə də ən maraqlısı budur ki, bütün bu fərqli şəraitlər eyni planetdə mövcuddur.